Een fraaie Japanse ‘makura Dokei’ tafelklok met slagwerk en kalender, circa 1850.

Omschrijving

Japanse klokken

In Japan had men tot 1873 een eigen tijdsindeling die verschilde van de onze. De dag die begint met zonsopgang en eindigt met zonsondergang werd verdeeld in zes gelijke delen. Zo ook de nacht die begon met zonsondergang en eindigde met zonsopgang. Dat had tot gevold dat deze uren (toki) in de zomer overdag langer duurden dan in de winter. Hieruit volgt ook dat de uren van de nacht in de zomer juist kort waren. Deze tijdsindeling lijkt voor ons onlogisch. Maar voor een samenleving die afhankelijk is van daglicht om bij te leven en werken is het eigenlijk helemaal niet zo gek. Men stond op als de zon opkwam, werkte bij daglicht en ging eten en slapen als de zon onderging. De eerste mechanische klokken uit Europa werden al in de tweede helft van de 16e eeuw geïntroduceerd door Portugese monniken. Omdat de Portugezen zelf niet echt een klokkentraditie hadden waren het vooral Engelse en Hollandse klokken die ze meenamen. Met deze voorbeelden begonnen de Japanners zelf ook klokken te maken. Echter door de veranderende lengte van de uren door het jaar heen moesten de Japanners hun uurwerken wel aanpassen aan hun wijze van tijdmeting. Daarbij zijn er verschillende systemen ontwikkeld. Bij deze klok kan men de cijfers verschuiven om de tijd juist weer te geven. Naast dit technische vernuft is het vooral de uitmuntende kwaliteit van het vakmanschap waarmee de klok en de behuizing zijn vervaardigd. De subtiel gegraveerde bloemen op de kast getuigen van die typisch Japanse eigenschap om alles wat overbodig is weg te laten. Hetzelfde geldt voor de houten buitenkast, die prachtig ingetogen is en perfecte verhoudingen heeft.

wijzerplaat

De draaiende wijzerplaat is voorzien van gegraveerde plaatjes voor de ‘toki’ en gladde plaatjes voor de halve ‘toki’. De dag-‘toki’ zijn zilver, de nacht-‘toki’ geblauwd. De wijzerplaat draait langs een vaste, geblauwde ajour gezaagde wijzer met bladmotief. De wijzerplaat is geplaatst in een fijn gegraveerde messing wijzerplaat, versierd met bloemen. Boven de wijzerplaat bevinden zich twee vensters voor de kalender.

Balans

Het uurwerk heeft platines die met elkaar zijn verbonden door fraai gedraaide balusterpilaren. Het gaand-werk wordt aangedreven door een veertrommel in combinatie met een snek en ketting en heeft een gangduur van één dag. Het wordt gereguleerd door spillegang in combinatie met een balans. De klok heeft slagwerk op een bel d.m.v. een sluitschijf. Japanse klokken slaan de zes toki, beginnend met 9 en eindigend met 4. De halve toki worden aangegeven met afwisselend enkele en dubbele slagen. De bovenste en onderste plaat zijn verbonden met fraai gedraaide hoekpijlers. Op de achter- en bovenplaat zijn soortgelijke gegraveerde bloemen aangebracht. Het geheel is gemonteerd op een houten sokkel met een klein laatje waarin de opwindsleutel wordt bewaard.

Wisteria

De messing klok met zijn houten voet is geplaatst in een strakke houten buitenkast van wisteria, bekroond door een messing handvat. Zowel het voor- als het achterpaneel zijn voorzien van profiellijsten en kunnen omhoog worden geschoven. Alle zijden zijn voorzien van glaspanelen en de voorkant heeft een gegraveerde voorfret.