Een Engelse gegraveerde messing lantaarnklok met slagwerk en wekker, circa 1690

Omschrijving

Lantaarnklok

De term ‘lantaarnklok’ is waarschijnlijk in de 19e eeuw in gebruik gekomen, verwijzend naar de vorm van deze klokken. Een andere verklaring zou kunnen zijn dat ‘lantaarn’ afkomstig is van ‘laiton’, wat in het Frans ‘koper’ betekent. Dit zou best eens kunnen kloppen, aangezien deze klokken in testamenten en documenten uit de 17e eeuw vaak simpelweg ‘koperen klok’ of ‘huisklok’ worden genoemd. De meeste Europese landen hebben hun eigen varianten, maar vooral de Engelse en Franse varianten van dit type klok zijn bekend. In het derde kwart van de 17e eeuw ontstond een soort lantaarnklok waarbij de slinger tussen het gaand werk en het slagwerk slingert. Dit is logisch als we bedenken dat bij de vroegere ‘balanswielklokken’, vóór de uitvinding van het slingeruurwerk, de wekker aan de achterkant was gemonteerd. Om de slinger te kunnen laten bewegen zijn er sleuven in de deuren gemaakt. Er zijn klokken van dit type waarbij de sleuven zijn voorzien van driehoekige uitsteeksels met ruitjes tegen het stof. Deze uitsteeksels worden ‘wings’ genoemd. Maar niet alle klokken met een slinger in het midden hebben deze ‘wings’, zoals bij deze klok het geval is. Bij het lopen van deze fraaie klok is het slingergewicht bij elke zwaai zichtbaar, wat aantrekkelijk is om te zien. Maar deze klok is niet alleen technisch interessant. De fraaie gravering, de rustieke uitstraling en de mooie verhoudingen maken het tot een prachtige klok die in veel interieurs een blikvanger zou zijn.

Cijferring

De 16-cm doorsnee gegraveerde cijferring heeft Romeinse cijfers met half uur tekens en kwartiermarkeringen op de binnenrand. De enkele ajour uurwijzer is van ijzer. De wijzerplaat zelf is versierd met prachtig gegraveerde krullen en bladeren. De messing wekkerschijf heeft een soortgelijke gravure.

Spillegang

Het uurwerk wordt aangedreven door een gewicht en heeft een looptijd van een dag. Het wordt gereguleerd door spillegang in combinatie met een korte, vaste slinger. De slinger zwaait tussen het gaand- en het slagwerk. De klok slaat de uren door middel van een sluitschijf op boven geplaatste bel. De wekker is aan de achterzijde gemonteerd.

gegraveerde fret

De messing kast heeft op de hoeken vier siervaasjes die het belkruis dragen, dat een vijfde siervaasje heeft. De voorkant heeft een gegraveerde fret, terwijl de fretten aan de zijkanten onversierd zijn gelaten. Aan de zijkanten zijn deurtjes met een gleuf voor het slingeren van de slinger. De kast heeft bolpootjes. De klok wordt aan de muur opgehangen door middel van een beugel en sporen.