Een Hollandse wortelnoten Amsterdammer staande klok met speelwerk, Coelombie circa 1750.

Omschrijving

Amsterdammer

Handelaren en kenners noemen dit soort klokken vaak ‘Amsterdammer’ of Amsterdamse staande klok. Dit komt waarschijnlijk omdat, hoewel dit type klok in de hele Nederlandse Republiek werd gemaakt, verreweg de meeste in Amsterdam werden geproduceerd. En door deze grote productie was Amsterdam ook toonaangevend in de stilistische ontwikkeling. Na de introductie van de staande klokken door Engelse klokkenmakers rond 1670 loopt de ontwikkeling, buiten enkele regionale verschillen, van de Engelse en Hollandse klokken redelijk parallel. De Hollandse klokken verschilden vaak door het hebben van kalenderwerk, maanfase, wekker en Hollands slagwerk. Vanaf 1725 beginnen beide tradities uiteen te lopen waarbij de Hollandse klokken hoger en uitbundiger worden. Deze ontwikkeling leidt tot het typische ‘Amsterdamse staande horloge’ waarvan deze klok er één is. De klok heeft een gebombeerde voet en een gebogen kap met daarop Atlas en twee Victoria’s. Typisch is ook het gebruik van wortelnotenfineer. Op de wijzerplaat zijn aanduidingen van de datum, de dag van de week, de maand, de maanfase en de dagen van de maancyclus! Daarnaast is het een uitstekende tijdmeter en heeft een Nederlandse slagwerk. Maar deze prachtige grote klok, die al mooi is om naar te kijken, wordt betoverend wanneer hij een van zijn twaalf melodieën speelt. Het heldere geluid van de bellen geeft een betoverend geluid en laat terug denken naar de tijd waarin de klok werd gemaakt. Indrukwekkend en mooi om te zien, met een ingenieuze kalender en betoverend geluid. Een geweldige klok.

Kalender

De getoogde messing wijzerplaat heeft een opgelegde verzilverde cijferring met Romeinse cijfers omrandt door minutenboogjes met vijf-minuten aanduiding. In het floraal gegraveerde centrum is er boven de VI is een signatuurplaatje waarop staat Johannes Coelombie Haerlem. Verder zijn er venster voor de kalender met aanduidingen voor de maanden, dagen van de week en de datum. Ook is er een verdiept liggende secondewijzer. Rondom de cijferring zijn er onder gegoten messing rococo hoekstukjes en boven hulpwijzerplaatjes voor slaan/niet slaan en spelen/niet spelen. In de toog is de maanfase met de dagen van de maancyclus met daarboven de melodieselectie.

Speelwerk

Het uurwerk wordt aangedreven door drie gewichten en heeft een gangduur van acht dagen. Het wordt gereguleerd door ankergang in combinatie met een slinger. De klok heeft Hollandse halfuurslag op twee afwisselende bellen. Deze speelt ieder half uur, één van de twaalf melodieën met een gepinde cilinder op een nest bellen.

Gebombeerde voet

De met wortelnoten gefineerde eiken kast heeft een contourneerde kap die bekroond wordt door een atlas en twee bazuin blazende engelen. Er is ajour gezaagd fretwerk in de voor- en zijkanten. De lange deur heeft een slingervenster met gegoten messing chronosornament. De gebombeerde voet staat op bol- en klauwpoten.